Haaien bij Zakynthos: ze zijn er, want de Ionische Zee is een gewone zee met een gewone visstand, maar je zult ze als vakantieganger vrijwel nooit zien. De soorten die in dit deel van de Middellandse Zee voorkomen, zoals de blauwe haai, de voshaai, de makreelhaai en kleine bodembewoners als de hondshaai, leven in diep en open water en komen niet in de ondiepe baaien waar de stranden van Zakynthos liggen. Van bevestigde haaienincidenten op of rond het eiland is niets bekend en in heel Griekenland zijn ze uitzonderlijk zeldzaam. Het eiland is juist beroemd om twee andere zeebewoners: de onechte karetschildpad, die op de stranden van de baai van Laganas haar eieren legt, en de Mediterrane monniksrob, die in de grotten aan de westkust leeft. Zwemmen en snorkelen rond Zakynthos is dus veilig; de aandacht gaat beter naar stroming, zon en het respecteren van de beschermde dieren.
Waarom zie je op Zakynthos geen haaien?
Het antwoord zit in de kust zelf. Zakynthos heeft aan de oost- en zuidkant lange, ondiepe zandbaaien: Laganas, Kalamaki, Tsilivi, Alykes en Alykanas. Het water loopt daar langzaam af en is in de zomer warm en helder. Grotere haaien hebben in zulk water niets te zoeken. Ze volgen scholen vis en inktvis in de diepe geulen van de Ionische Zee, ver uit de kust. De zeldzame keren dat in Griekenland een haai wordt gezien, is dat vrijwel altijd vanaf een vissersboot op open zee, of een dier dat per ongeluk in een net belandt.
Op de Wikipediapagina over de Ionische Zee lees je dat dit een van de diepste delen van de Middellandse Zee is. Precies daar, in die diepte, leven de haaien. De stranden van Zakynthos liggen aan de rand van een heel andere wereld.
Welke soorten leven er dan wel in de buurt?
De Middellandse Zee kent tientallen haaiensoorten en de meeste daarvan komen ook in Griekse wateren voor. Voor de volledigheid, en zonder enige sensatie:
- De blauwe haai, slank en diepblauw, een jager van open water die zelden in de buurt van badgasten komt.
- De voshaai, herkenbaar aan de extreem lange staartvin, eveneens een soort van de open zee.
- De makreelhaai, snel en schuw, die inktvis en tonijnachtigen eet in de diepte.
- De hondshaai en de kathaai, kleine bodembewoners van hooguit een meter die je eerder op de vismarkt ziet dan in het water.
- De reuzenhaai, een planktoneter zonder enig belang voor zwemmers, die af en toe langs de Griekse kust trekt.
Veel van deze soorten gaan hard achteruit door bijvangst en overbevissing. Organisaties als NOAA en de IUCN houden de populaties in de gaten; de haai is in de Middellandse Zee eerder slachtoffer dan bedreiging.
Welke zeedieren kom je wél tegen?
De ster van Zakynthos is de onechte karetschildpad, Caretta caretta. De baai van Laganas is een van de belangrijkste nestplaatsen in de Middellandse Zee en daarom beschermd als nationaal zeepark. In de zomermaanden kruipen de vrouwtjes 's nachts het strand op om eieren te leggen, en overdag zie je ze geregeld opduiken in de baai om adem te halen. Vanaf een bootje bij het eilandje Marathonisi of vanaf de kust bij Laganas is de kans groot dat je er een ziet.
Daarnaast leeft rond het eiland de Mediterrane monniksrob, een zeldzaam zeezoogdier dat in zeegrotten langs de westkust en bij Keri rust. Ze zijn schuw en laten zich niet vaak zien, maar wie met een boot langs de kliffen vaart, heeft een kleine kans. Stichting ARCHELON zet zich al tientallen jaren in voor de schildpadden en informeert bezoekers op het eiland.
Hoe zwem en snorkel je veilig rond Zakynthos?
Het water is in de zomer rustig en warm, en de meeste stranden lopen geleidelijk af. Een paar nuchtere regels maken het verschil, en geen van alle gaat over haaien. Let op de vlaggen bij stranden met strandwacht. Ga niet te ver uit de kust bij aflandige wind, want dan word je ongemerkt naar zee gedreven. Blijf uit de buurt van bootjes en jetski's in drukke baaien. Draag waterschoenen bij rotsachtige stranden zoals Porto Limnionas, Xigia en Keri vanwege zee-egels. En ga uit het water als je kwallen ziet, die er in sommige periodes meer zijn dan in andere.
Snorkelen is het mooist langs de rotsachtige west- en noordkust, bij de Blauwe Grotten en rond Marathonisi, waar je lipvissen, zeebaarzen en met geluk een schildpad ziet. Een snorkelvest is verstandig voor wie geen sterke zwemmer is, zeker als je vanaf een boot het water in gaat.
Wat vertel je kinderen over haaien op Zakynthos?
Kinderen horen op school en in films veel over haaien en vragen op vakantie al snel of ze in de zee zitten. Het eerlijke antwoord is: ja, ergens ver weg in de diepte, en nee, niet hier bij het strand. Dat is geen smoes maar precies hoe het zit. Leuker is om het om te draaien en samen te gaan kijken naar wat er wél leeft: de schildpadden in de baai van Laganas, de vissen bij de rotsen, de krabben in de poeltjes. Een glazen bodemboot of een snorkelsetje maakt daar een avontuur van, en kinderen die een schildpad hebben zien opduiken vergeten de haaienvraag meteen.
Welke regels gelden in het zeepark?
De baai van Laganas en de omliggende kust vallen onder het Nationaal Zeepark van Zakynthos. Daar gelden regels die je als bezoeker gewoon moet kennen. Op de neststranden zijn 's nachts geen mensen toegestaan en overdag mag je in de aangewezen zones geen parasols of ligbedden in het zand steken. Boten houden zich aan snelheidsbeperkingen en afstandsregels. Zie je een schildpad in het water, houd dan afstand, zwem er niet achteraan en raak het dier nooit aan. Kies voor boottochten alleen aanbieders die zich aan de regels houden en niet dicht op de dieren varen.
Voor algemene reisinformatie over het eiland is Visit Greece het officiële startpunt. Actuele reisadviezen voor Griekenland vind je bij Nederland Wereldwijd. Haaien komen in geen van beide voor als aandachtspunt, en dat zegt eigenlijk alles. Wie naar Zakynthos gaat, gaat naar een eiland waar de zee een reden is om in te gaan, niet om bang voor te zijn.
