Waarom je ogen automatisch dichtgaan bij een nies
Bij bijna iedere nies gebeurt hetzelfde: je ogen schieten automatisch dicht, ook als je probeert ze open te houden. Dit is geen toeval, maar een automatisch beschermingsmechanisme van je lichaam. Je zenuwstelsel zorgt ervoor dat verschillende spieren tegelijk aanspannen zodra een niesreflex wordt geactiveerd. De spiertjes rond je ogen trekken samen, waardoor je ogen dichtklappen op het moment dat de lucht met grote kracht je neus en mond verlaat.
De rol van je zenuwstelsel bij niezen
Niezen begint meestal met een prikkel in je neus, bijvoorbeeld door stof, pollen, parfum of een verkoudheidsvirus. Deze prikkel stuurt een signaal via zenuwen naar een deel van de hersenstam dat de niesreflex aanstuurt. Vanuit daar vertrekt in één keer een pakket aan signalen naar verschillende spiergroepen: in je borstkas, keel, buik en gezicht. De oogleden krijgen ook een seintje, waardoor ze reflexmatig sluiten. Dit gebeurt zo snel dat je het niet bewust kunt tegenhouden.
Bescherming van ogen en gezicht
Wanneer je niest, jaag je met grote kracht lucht, speeksel en slijm naar buiten. Daarbij kunnen kleine deeltjes, zoals stof of ziekteverwekkers, letterlijk terugvliegen richting je gezicht. Door je ogen te sluiten, verklein je de kans dat deze deeltjes op je oogbol terechtkomen. Je ogen zijn kwetsbaar en slecht beschermd tegen binnendringende deeltjes, dus de natuur heeft een extra beveiliging ingebouwd via de niesreflex.
Druk opbouwen en druk verdelen
Tijdens een nies bouwt de druk in je borstkas en bovenste luchtwegen kortstondig flink op. Door je ogen te sluiten, worden de spieren rondom de oogkas aangespannen. Dit helpt om de druk beter te verdelen in je hoofd en rond je ogen. Het is een misverstand dat je ogen uit hun kas zouden kunnen schieten als je ze openhoudt tijdens het niezen, maar het sluiten van de ogen helpt wel om de kwetsbare weefsels extra te stabiliseren en te beschermen.
Kun je met open ogen niezen
Veel mensen vragen zich af of het überhaupt mogelijk is om met open ogen te niezen. In uitzonderlijke gevallen lukt het, bijvoorbeeld als je je oogleden bewust wijd openhoudt of als je reflex iets anders werkt. Toch kost dit vaak veel moeite en voelt het onnatuurlijk. Het feit dat het zo lastig is, laat zien hoe sterk en automatisch de niesreflex is. Je lichaam geeft simpelweg de voorkeur aan bescherming boven bewuste controle.
Is het gevaarlijk om een nies tegen te houden
Je ogen sluiten is een gezonde reactie, maar het tegenhouden van een nies door je neus en mond dicht te knijpen is minder verstandig. De opgebouwde druk kan dan nergens naartoe, wat klachten kan geven aan je oren, sinussen of zelfs kleine beschadigingen in slijmvliezen kan veroorzaken. Laat een nies daarom liever gewoon komen, bij voorkeur in een papieren zakdoek of in je elleboog, zodat je anderen zo min mogelijk besmet.
Wat jij hiermee kunt in het dagelijks leven
Als je begrijpt waarom je ogen sluiten tijdens het niezen, kun je hier in het dagelijks leven rekening mee houden. Weet dat het een nuttige bescherming is en geen gek trekje van je lichaam. Zorg dat je handen of een zakdoek binnen handbereik zijn als je vaak moet niezen, bijvoorbeeld bij allergieën. En probeer niet krampachtig je ogen open te houden of je nies in te slikken. Door je lichaam zijn werk te laten doen, bescherm je niet alleen je ogen, maar ook je algehele gezondheid.
